
Ubumfihlo
Leli khasi liyinguqulo. Lapho lingafani khona nesiNgisi, inguqulo yesiNgisi yiyona ebophayo.
Mayelana nalesi saziso
Lesi saziso sichaza indlela i-forge eqoqa ngayo, esebenzisa ngayo, eyabelana ngayo futhi evikela ngayo ulwazi lomuntu siqu, kanye nalokho ongakwenza ngakho. Sibhalelwe ukuhlangabezana ne-Protection of Personal Information Act 4 of 2013 (POPIA) (uMthetho Wokuvikelwa Kolwazi Lomuntu Siqu) kanye neMithethonqubo yawo (Regulations). Sisibhale ngolimi olulula; lapho igama linencazelo yezomthetho, liphethe incazelo elinikwa yona yi-POPIA.
Usuku lokuqala ukusebenza: TO BE SUPPLIED — date published
Ubani onomthwalo wemfanelo ngolwazi lwakho
I-forge iyiqembu elinomthwalo wemfanelo (responsible party) ngolwazi lomuntu siqu oluchazwe lapha — iqembu elinquma ukuthi kungani futhi kanjani lucutshungulwa. Igama lethu elisemthethweni, imininingwane yokubhaliswa kanye namakheli ethu kubekwe kanye kuphela, emigomeni yokusetshenziswa. ISikhulu sethu Sezolwazi (Information Officer) sishiwo ngegama emanuwalini yethu ye-PAIA. Ukuze uxhumane nathi, sebenzisa izindlela ezisekhasini lokuxhumana.
Lokho lesi saziso esikumbandakanyayo
- Abantu abavakashela i-weforge.africa.
- Abantu abaxhumana nathi — nge-imeyili, nge-WhatsApp, noma mathupha.
- Amaklayenti, amaklayenti angaba khona kanye nabantu abasebenzela wona, lapho sisebenzelana nabo ngokwethu siqu (in our own right).
- Abahlinzeki, ozakwethu kanye nabantu abasithintayo mayelana nokusebenza nathi.
Lokho lesi saziso esingakumbandakanyi
- Ulwazi esilucubungulela iklayenti. Lapho iklayenti lisinika ulwazi lomuntu siqu ukuze silusebenzele — idatha esesistimini yokubika, imodeli noma isixazululo esisakhayo — sisebenza njenge-opharetha (operator) yeklayenti ngaphansi kwezigaba 20 no-21 ze-POPIA. Iklayenti yilo eliyiqembu elinomthwalo wemfanelo, futhi isivumelwano somsebenzi (engagement contract) silawula lokho kucutshungulwa. Uma ulwazi lwakho lufika kithi ngaleyo ndlela, iklayenti yilo okufanele uqale ngokuxhumana nalo.
- Amanye amawebhusayithi. Izixhumanisi ezikule webhusayithi — kuhlanganise nokubongwa kwabathwebuli bezithombe nabaklami bamafonti ezansi kwekhasi (footer) — ziholela kumawebhusayithi aphethwe ngabanye, ngaphansi kwemigomo yabo yobumfihlo. Asiwalawuli futhi asinamthwalo wemfanelo ngendlela aphatha ngayo ulwazi lwakho.
- Lokho isiphequluli sakho esikugcinayo. Lokho kuchazwe ekhasini lamakhukhi.
Izinguquko kulesi saziso
Sizobuyekeza lesi saziso lapho lokho esikwenzayo kuguquka, noma lapho umthetho uguquka. Inguqulo (version) ekuleli khasi, kanye nosuku lwayo lokuqala ukusebenza, yiyo esebenzayo. Uma inguquko ithinta kakhulu (materially) ulwazi esesivele silugcinile ngawe, futhi sinendlela yokufinyelela kuwe, sizokwazisa ngqo.
Akukho lapha okususa amalungelo akho asemthethweni
Lesi saziso sichaza lokho esikwenzayo; asikuceli ukuthi udele lutho. Akukho kuso okunciphisa ilungelo onalo ngaphansi kwe-POPIA, noma kunoma yimuphi omunye umthetho, elingenakunciphiswa ngokusemthethweni.
Lokho esikuqoqayo, nesizathu
Siqoqa kuphela lokho esikudingayo ngenhloso eshiwoyo, futhi asikusebenzisi ngenhloso engahambisani naleyo okwaqoqelwa yona.
Lapho uvakashela le webhusayithi
Lokho iwebhusayithi ekugcina esipheqululini sakho, nalokho ekulayishayo, kuchazwe ekhasini lamakhukhi.
Njengawo wonke amawebhusayithi, iseva eyihlinzekayo ithola ulwazi oluthile lobuchwepheshe ngesicelo ngasinye: ikheli lakho le-IP, uhlobo lwesiphequluli sakho nolwedivayisi yakho (i-user agent), ikhasi eliceliwe, usuku nesikhathi, kanye nekhasi elikudlulisele lapha, uma likhona. Lokhu kurekhodwa kumarekhodi eseva (server logs) omhlinzeki wokusingatha.
- Kungani: ukuhlinzeka ngewebhusayithi, ukuyigcina iphephile futhi isebenza, nokuphenya ukusetshenziswa kabi noma amaphutha.
- Isisekelo esisemthethweni: intshisekelo yethu esemthethweni (legitimate interest) ekuqhubeni iwebhusayithi ephephile (isigaba 11(1)(f)).
- Kungokuzithandela? Isiphequluli sakho sithumela lokhu ngokuzenzakalelayo; iwebhusayithi ayikwazi ukuhlinzekwa ngaphandle kwalolu lwazi.
Asilusebenzisi lolu lwazi ukukuhlonza, futhi asiluhlanganisi nanoma yini enye esinayo, ngaphandle uma sidinga ukuphenya isigameko sokuphepha noma lapho kudingwa ngumthetho.
Lapho uxhumana nathi
Noma yini okhetha ukusithumelela yona: ngokuvamile igama lakho, ikheli le-imeyili noma inombolo yocingo, inhlangano osebenzela yona nendima yakho, kanye nalokho umlayezo wakho okushoyo. Uma uxhumana nathi nge-WhatsApp, siphinde sithole inombolo yakho ye-WhatsApp negama lephrofayela yakho.
- Kungani: ukuphendula, ukuqonda lokho okudingayo, ukulungiselela isiphakamiso uma usicela, nokugcina irekhodi lalokho okuvunyelwene ngakho.
- Isisekelo esisemthethweni: ukuthatha izinyathelo ozicelile ngaphambi kwesivumelwano (isigaba 11(1)(b)), kanye nentshisekelo yethu esemthethweni ekuphenduleni abantu abasithintayo (isigaba 11(1)(f)).
- Kungokuzithandela? Yebo. Ngaphandle kwendlela yokufinyelela kuwe, asikwazi ukuphendula; ngaphandle kwemininingwane eyanele, kungenzeka sehluleke ukukusiza.
Lapho sisebenza ndawonye
Kumaklayenti, amaklayenti angaba khona, abahlinzeki kanye nozakwethu: amagama, iziqu zemisebenzi kanye nemininingwane yokuxhumana yebhizinisi yabantu esisebenzelana nabo, imibhalo yokuxhumana namanothi emihlangano, iziphakamiso, izivumelwano, ama-invoyisi, imininingwane yokukhokha neyasebhange, kanye — lapho kudingwa ngumthetho — nolwazi lwentela nolokuhlonza (identity).
- Kungani: ukuletha nokuphatha umsebenzi, ukukhipha ama-invoyisi nokukhokha, ukugcina amarekhodi ebhizinisi afanele, nokufeza izibopho zethu zomthetho nezentela.
- Isisekelo esisemthethweni: ukufeza isivumelwano (isigaba 11(1)(b)), ukuthobela umthetho (isigaba 11(1)(c)), kanye nentshisekelo yethu esemthethweni ekuqhubeni ibhizinisi (isigaba 11(1)(f)).
- Kungokuzithandela? Ukulunikeza kungokuzithandela, kodwa lapho ludingeka esivumelwaneni noma ludingwa ngumthetho — isibonelo, imininingwane okumele ibe ku-invoyisi yentela — asikwazi ukungena esivumelwaneni noma ukusifeza ngaphandle kwalo.
- Imithetho eludingayo: i-Tax Administration Act 28 of 2011 (isigaba 29); i-Value-Added Tax Act 89 of 1991 (isigaba 55), uma i-forge iba ngumthengisi obhaliselwe i-VAT (VAT vendor); kanye ne-Companies Act 71 of 2008 (isigaba 24).
Lapho ubuza ngokusebenza nathi
Uma usithinta mayelana nesikhundla noma mayelana nokujoyina iqoqo lozakwethu (partner collective), sigcina lokho osithumelela kona — ngokuvamile i-CV, iphothifoliyo, imininingwane yokuxhumana kanye nemibhalo yokuxhumana — ukuze sikubheke. Asiceli abakuncomayo (references) noma ukuhlolwa komlando wakho (background checks) ngaphandle kokuthi sikwazise kuqala.
- Isisekelo esisemthethweni: ukuthatha izinyathelo ozicelile (isigaba 11(1)(b)) kanye nentshisekelo yethu esemthethweni ekutholeni abantu abafanele (isigaba 11(1)(f)).
- Kungokuzithandela? Yebo. Ngaphandle kwalolu lwazi, asikwazi ukukubheka.
Ulwazi luvela kuphi
Cishe njalo, luvela kuwe. Ngezikhathi ezithile luvela komunye umuntu: uzakwenu okwethula kithi, umqashi wakho lapho esiqasha, noma ulwazi osulwenze lwaba sobala ngokwesikhundla sakho somsebenzi, njengewebhusayithi yenkampani noma iphrofayela yobuchwepheshe. Lapho siqoqa kwenye indawo, sikwenza kuphela lapho i-POPIA ikuvumela (isigaba 12).
Lokho esingakuqoqi
- Ulwazi lomuntu siqu olukhethekile (special personal information) — njengolwazi lwezempilo, izinkolelo zenkolo noma zefilosofi, uhlanga noma imvelaphi yesizwe (ethnic origin), ukuthambekela kwezombusazwe, impilo yocansi, ulwazi lwezimpawu zomzimba (biometric information), ubulungu benyunyana yabasebenzi noma ukuziphatha kobugebengu. Asiluceli. Sicela ungasithumeleli lona ngaphandle kokuthi sivumelene ngokuqondile ukuthi luyadingeka; uma lufika lungacelwanga, sizolususa ngaphandle uma kudingeka ukuthi silugcine.
- Ulwazi lwezingane. Le webhusayithi kanye nezinsizakalo zethu zenzelwe abantu abadala abasebenza ngokwesimo sebhizinisi noma somsebenzi wobuchwepheshe. Asiqoqi ngamabomu ulwazi lomuntu siqu kunoma ubani oneminyaka engaphansi kwe-18. Uma ukholwa ukuthi ingane isithumelele ulwazi lwayo, sazise futhi sizolususa.
Azikho izinqumo ezenziwa ngokuzenzakalelayo
Asenzi izinqumo ngawe ezisekelwe kuphela ekucutshungulweni okuzenzakalelayo — kuhlanganise nokwenziwa kwephrofayela (profiling) — ezinemiphumela yezomthetho kuwe noma ezikuthinta ngezinga elikhulu (isigaba 71).
Ukumaketha okuqondile
Asithumeli ukumaketha kubantu abangakucelanga. Uma kwenzeka sithumela izindaba noma izinikezo ezikhethekile (offers) ngendlela ye-elekthronikhi, sizokwenza kanjalo kuphela ngemvume yakho, noma — uma usuvele uyiklayenti lethu — lapho konke okulandelayo kuyiqiniso (isigaba 69(3) se-POPIA):
- sathola imininingwane yakho yokuxhumana ngokuphathelene nokukuthengisela umkhiqizo noma insizakalo;
- umlayezo umaketha kuphela imikhiqizo noma izinsizakalo ezifanayo ze-forge uqobo; futhi
- wanikwa ithuba elinengqondo lokuphikisa, mahhala, ngesikhathi kuqoqwa imininingwane yakho, futhi uphinde unikwe lona kumlayezo ngamunye.
Wonke umlayezo onjalo uzosihlonza futhi ukunike indlela elula yokuyeka ukuyithola, futhi sizosihlonipha leso sicelo. Singagcina imininingwane yakho yokuxhumana ohlwini lokuvimbela (suppression list) ngenhloso eyodwa kuphela yokuqinisekisa ukuthi singaphindi sixhumane nawe.
Isikhathi esilugcina ngaso, nendlela esiluvikela ngayo
Isikhathi esilugcina ngaso
Sigcina ulwazi lomuntu siqu kuphela uma nje sisaludinga ngenhloso olwaqoqelwa yona, noma uma nje umthetho usadinga noma usavumela ukuthi lugcinwe (isigaba 14 se-POPIA). Ngemuva kwalokho, inqubomgomo yethu ukulususa noma ukulubhubhisa, noma ukususa kulo izimpawu zokuhlonza (de-identify) ukuze lungabe lusakwazi ukuxhunyaniswa nawe. Izikhathi ezingezansi yilezo esizihlosile, ngaphandle uma kudingeka ukuthi silugcine isikhathi esengeziwe ngesizathu esivunyelwe yisigaba 14 se-POPIA.
| Ulwazi | Isikhathi esihlose ukulugcina ngaso |
|---|---|
| Amarekhodi eseva (server logs) | Isikhathi umhlinzeki wethu wokusingatha (oshiwo ku-Labo esabelana nabo ngalo ngenhla) awagcina ngaso: TO BE SUPPLIED — host's log retention period |
| Imibuzo engaholeli emsebenzini, kuhlanganise nezingxoxo ze-WhatsApp | Sihlose ukuyisusa noma ukususa kuyo izimpawu zokuhlonza zingakapheli izinyanga ezingama-24 kusukela ekuxhumaneni kwethu kokugcina |
| Amarekhodi amaklayenti, abahlinzeki nozakwethu | Isikhathi sobudlelwano, bese kuba isikhathi esidingwa ngumthetho wentela, owezinkampani neminye imithetho — amarekhodi entela, isibonelo, okungenani iminyaka emihlanu |
| Izivumelwano nemibhalo yokuxhumana ephathelene nazo | Kuze kudlule isikhathi okungalethwa ngaso isimangalo |
| Izicelo zokusebenza nathi | Sihlose ukuzisusa noma ukususa kuzo izimpawu zokuhlonza zingakapheli izinyanga eziyi-12 kusukela ngesikhathi esizibheke ngaso okokugcina, ngaphandle uma uvuma ukuthi sizigcine isikhathi esengeziwe |
| Ukuzikhipha ekumaketheni (marketing opt-outs) | Uma nje sisadinga ukuhlonipha isicelo sokuzikhipha |
Singalugcina ulwazi isikhathi esengeziwe lapho kudingeka ukuze kusungulwe, kusetshenziswe noma kuvikelwe isimangalo somthetho, noma lapho kudingwa ngumthetho. Ulwazi olususwe izimpawu zokuhlonza lungagcinwa ngezinhloso zokugcina amarekhodi noma zezibalo.
Indlela esiluvikela ngayo
Sithatha izinyathelo ezinengqondo zobuchwepheshe nezenhlangano ukuvikela ulwazi lomuntu siqu ekulahlekeni, ekulimaleni, nasekufinyeleleni noma ekubhujisweni okungagunyaziwe, njengoba isigaba 19 se-POPIA sidinga. Ngokwenza, lokho kusho:
- ukuqoqa okuncane ngangokunokwenzeka — iwebhusayithi uqobo ayiqoqi lutho ngaphandle kwalokho okumele kuqoqwe yinoma iyiphi iseva yewebhu;
- ukukhawulela ukufinyelela kubantu abakudingayo emsebenzini wabo;
- ukukhetha abahlinzeki abavikela ulwazi lapho ludluliswa nalapho lugciniwe (in transit and at rest), nokubabopha ngesivumelwano;
- ukusebenzisa ukuqinisekisa okuqinile komsebenzisi (strong authentication) kuma-akhawunti aphethe ulwazi lomuntu siqu; futhi
- ukubuyekeza lezi zinyathelo njengoba izingozi nebhizinisi lethu kuguquka.
Ayikho indlela yokugcina noma yokudlulisela ephephe ngokuphelele, futhi amasevisi e-imeyili nawemilayezo adlula ezinhlelweni ezingaphandle kokulawula kwethu. Asikwazi ukuqinisekisa ukuphepha okuphelele, futhi asisho ukuthi siyakwazi. Sicela ungasithumeleli lutho olubucayi ngendlela ejwayelekile; uma udinga ukwabelana ngokuthile okubucayi, xhumana nathi kuqala futhi sizovumelana ngendlela ephephe kakhudlwana.
Uma kukhona okungahambi kahle
Uma sinezizathu ezinengqondo zokukholwa ukuthi umuntu ongagunyaziwe ufinyelele noma uthole ulwazi lwakho lomuntu siqu, sizokwazisa uMlawuli Wolwazi (Information Regulator) nawe ngokushesha ngangokunokwenzeka ngokunengqondo, njengoba isigaba 22 se-POPIA sidinga. Sizokutshela ukuthi kwenzekeni, ukuthi kungasho ukuthini kuwe, ukuthi senzani ngakho, nokuthi yini ongayenza ukuze uzivikele — ngaphandle uma isikhungo somphakathi (public body) esibhekele ukuphenywa kobugebengu sisitshela ukuthi ukukwazisa kungaphazamisa uphenyo lwaso.
Amalungelo akho, nendlela yokuwasebenzisa
I-POPIA ikunika amalungelo phezu kolwazi lwakho lomuntu siqu. Ungawasebenzisa noma nini.
Lokho ongakucela
- Ukufinyelela — ukwazi ukuthi siyalugcina yini ulwazi lomuntu siqu ngawe, mahhala, nokucela ikhophi yalo (izigaba 23 no-25). Izicelo zokufinyelela zilandela inqubo esemanuwalini yethu ye-PAIA, ebuye ibeke nanoma iyiphi imali ebekiwe (prescribed fee).
- Ukulungiswa nokususwa — ukuthi silungise noma sisuse ulwazi olungalungile, olungahlobene nodaba (irrelevant), oludlulele, oluphelelwe yisikhathi, olungaphelele, oludukisayo noma olutholwe ngokungemthetho, noma ukuthi silubhubhise noma silususe ulwazi esingasagunyaziwe ukulugcina (isigaba 24). Sizokwenza kanjalo, noma sikunikeze ubufakazi obuthembekile bokuthi kungani ulwazi lulungile, futhi sikutshele esikwenzile.
- Ukuphikisa — ukuphikisa, ngezizathu ezinengqondo eziphathelene nesimo sakho esithile, ukucubungula kwethu ulwazi lwakho ngesisekelo sentshisekelo esemthethweni (legitimate interest) (isigaba 11(3)(a)). Sizobe sesiyeka, ngaphandle uma umthetho usivumela ukuthi siqhubeke.
- Ukumisa ukumaketha okuqondile — ukuphikisa noma nini ukuthola ukumaketha okuqondile, nokuthi siyeke (isigaba 11(3)(b)). Awudingi neze ukunikeza isizathu.
- Ukuhoxisa imvume — lapho sithembele emvumeni yakho, ukuyihoxisa noma nini. Lokhu akuthinti ukucubungula okwenzeke ngaphambi kokuthi uyihoxise, noma ukucubungula esinelungelo lokukwenza ngesinye isisekelo.
Indlela yokwenza isicelo
Isicelo sokufinyelela olwazini lwakho lomuntu siqu senziwa ngaphansi kwenqubo esemanuwalini yethu ye-PAIA. Zonke ezinye izicelo ngaphansi kwe-POPIA kufanele ziqondiswe kuSikhulu sethu Sezolwazi (Information Officer), imininingwane yaso ebekwe emanuwalini ye-PAIA. IMithethonqubo ye-POPIA ibeka amafomu okuphikisa (Ifomu 1) nawokulungisa noma ukususa (Ifomu 2); ukuwasebenzisa kuyasiza, kodwa ngeke senqabe isicelo esicacile ngoba singenziwanga efomini.
Sizodinga ukuqinisekisa ukuthi ungubani ngaphambi kokuthi senze okuthile, ukuze singanikezi omunye umuntu ulwazi lwakho. Sizophendula ngesikhathi esinengqondo futhi, lapho umthetho ubeka umkhawulo wesikhathi, singakedluli kuwo. Uma sehluleka ukwenza lokho okucelayo — ngoba umthetho usidinga ukuthi silugcine ulwazi, isibonelo, noma ngoba ukwenza kanjalo kungadalula ulwazi lomunye umuntu — sizokutshela isizathu.
Ukufaka isikhalazo kuMlawuli Wolwazi
Uma ukholwa ukuthi siluphathe ngokungemthetho ulwazi lwakho lomuntu siqu, ungafaka isikhalazo kuMlawuli Wolwazi (Information Regulator) (isigaba 74). Singajabula ukuthola ithuba lokulungisa udaba kuqala, ngakho sicela usitshele — kodwa akuphoqelekile.
| Imininingwane | Okuqukethwe |
|---|---|
| Ikheli lendawo | Woodmead North Office Park, 54 Maxwell Drive, Woodmead, Johannesburg, 2191 |
| Ucingo | 010 023 5200 |
| Inombolo yamahhala | 0800 017 160 |
| Imibuzo ejwayelekile | enquiries@inforegulator.org.za |
| Izikhalazo ze-POPIA | POPIAComplaints@inforegulator.org.za |
| Izikhalazo ze-PAIA | PAIAComplaints@inforegulator.org.za |
| Iwebhusayithi | inforegulator.org.za |
Imininingwane yoMlawuli iyashintsha ngezikhathi ezithile; ikhasi lakhe lokuxhumana linemininingwane yamanje.