
Imanuwali ye-PAIA
Leli khasi liyinguqulo. Lapho lingafani khona nesiNgisi, inguqulo yesiNgisi yiyona ebophayo.
Mayelana nale manuwali
Le yimanuwali ye-forge, ehlanganiswe ngaphansi kwesigaba 51 se-Promotion of Access to Information Act 2 of 2000 ("PAIA") (uMthetho Wokukhuthaza Ukufinyelela Olwazini), njengoba ichitshiyelwe yi-Protection of Personal Information Act 4 of 2013 ("POPIA") (uMthetho Wokuvikelwa Kolwazi Lomuntu Siqu). Ilandela isifanekiso semanuwali esishicilelwe nguMlawuli Wolwazi (Information Regulator) kanye ne-Regulations relating to the Promotion of Access to Information, 2021 ("iMithethonqubo ye-PAIA" — "the PAIA Regulations").
I-forge iyinhlangano yangasese (private body) ngezinhloso ze-PAIA. Igama layo elisemthethweni, inhloko yenhlangano yangasese (head of the private body) kanye nekheli layo leposi, ikheli lomgwaqo, inombolo yocingo nekheli le-imeyili kubekwe etafuleni lemininingwane esigabeni seSikhulu Sezolwazi ngezansi. Ukudalula okuphelele kwe-forge ngaphansi kwe-Electronic Communications and Transactions Act kutholakala emigomeni yethu.
| Into | Imininingwane |
|---|---|
| Usuku lokuhlanganiswa | TO BE SUPPLIED — date of compilation |
| Usuku lokubuyekezwa kokugcina | TO BE SUPPLIED — date of last revision |
Lokho le manuwali ekwenzayo
Le manuwali ikutshela:
- ukuthi isicelo sithunyelwa kubani, nokuthi ungafinyelela kanjani kuye;
- lapho ungathola khona umhlahlandlela woMlawuli Wolwazi mayelana nokusebenzisa i-PAIA;
- izinhlobo zamarekhodi i-forge enawo, nokuthi yiziphi kuzo ezitholakala ngaphandle kwesicelo esisemthethweni;
- indlela yokucela irekhodi, ukuthi kubiza malini, kuthatha isikhathi esingakanani nokuthi kungani isicelo singase senqatshwe;
- lokho ongakwenza uma unganelisekile ngesinqumo;
- indlela i-forge ecubungula ngayo ulwazi lomuntu siqu, njengoba i-POPIA idinga ukuthi le manuwali ikuchaze.
Okugodliwe (Reservations)
- Uhlobo aluyona isithembiso. Ukubala uhlobo lwerekhodi akusho ukuthi irekhodi lalolo hlobo likhona, ukuthi i-forge inalo, noma ukuthi lizokhishwa. Isicelo ngasinye sinqunywa ngokwemfanelo yaso ngaphansi kwe-PAIA.
- Akukho ukudela ilungelo (no waiver). Akukho kule manuwali okudela ilungelo lokuvikeleka kwezomthetho (legal privilege), isibopho sokugcinela amaklayenti, ozakwethu noma abanye abantu besithathu imfihlo, noma noma yisiphi isizathu sokwenqaba i-PAIA evumela noma edinga ukuthi i-forge ithembele kuso.
- Ifomu elibekiwe. Isicelo kufanele senziwe efomini elibekiwe (prescribed form) futhi siqondiswe kuSikhulu Sezolwazi njengoba kuchaziwe kule manuwali. Isicelo esifika ku-forge ngenye indlela sizodluliselwa kuSikhulu Sezolwazi, futhi imikhawulo yesikhathi iqala ukubalwa kusukela lapho i-forge isithola, njengoba i-PAIA ibeka.
- I-PAIA ayithathi indawo yokudalulwa kwemibhalo ecaleni (discovery). I-PAIA ayisebenzi erekhodini eliceliwe ngenhloso yezinqubo zobugebengu noma ezingezona ezobugebengu (civil proceedings) ngemuva kokuthi lezo zinqubo seziqalile, lapho ukukhiqizwa kwalo kuhlinzekwe ngenye indlela ngumthetho (isigaba 7 se-PAIA).
- Akusona iseluleko. Le manuwali ichaza umthetho ngamagama ajwayelekile. Akusona iseluleko sezomthetho kunoma yimuphi umceli.
Isikhulu Sezolwazi
Sonke isicelo sokufinyelela kurekhodi, nawo wonke umbuzo mayelana nale manuwali, kufanele kuqondiswe kuSikhulu Sezolwazi (Information Officer) se-forge. Lena yindawo yodwa kuwebhusayithi lapho le mininingwane igcinwe khona; amanye amakhasi axhumanisa lapha.
Imininingwane ye-forge
| Imininingwane | Okuqukethwe |
|---|---|
| Igama elisemthethweni | TO BE SUPPLIED — full legal name |
| Inhloko yenhlangano yangasese (head of the private body) | TO BE SUPPLIED — name and designation of the head of the private body |
| Ikheli leposi | TO BE SUPPLIED — postal address of the head of the private body |
| Ikheli lomgwaqo | TO BE SUPPLIED — street address of the head of the private body |
| Ucingo | TO BE SUPPLIED — telephone number of the head of the private body |
| I-imeyili | TO BE SUPPLIED — email address of the head of the private body |
Inhloko yenhlangano yangasese iyiSikhulu Sezolwazi se-forge, ngaphandle uma kuqokwe omunye umuntu ngezansi (isigaba 1 se-PAIA, kanye nezigaba 55 no-56 ze-POPIA).
Isikhulu Sezolwazi
| Imininingwane | Okuqukethwe |
|---|---|
| Igama | TO BE SUPPLIED — Information Officer's name |
| Isikhundla (designation) | TO BE SUPPLIED — Information Officer's designation |
| Ikheli leposi | TO BE SUPPLIED — Information Officer's postal address |
| Ikheli lomgwaqo | TO BE SUPPLIED — Information Officer's street address |
| Ucingo | TO BE SUPPLIED — Information Officer's telephone number |
| I-imeyili | TO BE SUPPLIED — Information Officer's email address |
Iphini leSikhulu Sezolwazi
| Imininingwane | Okuqukethwe |
|---|---|
| Igama | TO BE SUPPLIED — Deputy Information Officer's name |
| Ikheli leposi | TO BE SUPPLIED — Deputy Information Officer's postal address |
| Ikheli lomgwaqo | TO BE SUPPLIED — Deputy Information Officer's street address |
| Ucingo | TO BE SUPPLIED — Deputy Information Officer's telephone number |
| I-imeyili | TO BE SUPPLIED — Deputy Information Officer's email address |
Inkomba yokubhaliswa kuMlawuli Wolwazi (Information Regulator): TO BE SUPPLIED — Information Officer's registration reference with the Information Regulator.
Kunoma yini engesona isicelo ngaphansi kwe-PAIA noma kwe-POPIA, sebenzisa ikhasi lethu lokuxhumana. Isicelo esifika ku-forge ngenye indlela sizodluliselwa kuSikhulu Sezolwazi, futhi imikhawulo yesikhathi iqala ukubalwa kusukela lapho i-forge isithola, njengoba i-PAIA ibeka.
Umhlahlandlela woMlawuli Wolwazi
Isigaba 10 se-PAIA sidinga ukuthi uMlawuli Wolwazi (Information Regulator) ashicilele umhlahlandlela ochaza indlela yokusebenzisa i-PAIA ne-POPIA ukuze kusetshenziswe amalungelo ezinikeza wona. Umhlahlandlela utholakala kuzo zonke izilimi ezisemthethweni zaseNingizimu Afrika.
Umhlahlandlela ubeka, phakathi kokunye, izinhloso ze-PAIA ne-POPIA, indlela yokwenza isicelo, usizo olutholakala kuMlawuli, amakhambi atholakalayo, kanye nezimali okufanele zikhokhwe.
Ungawufunda noma uwulande umhlahlandlela kuwebhusayithi yoMlawuli Wolwazi. Ungabuye uhlole ikhophi yawo, noma uyicele, kuSikhulu Sezolwazi phakathi namahora ajwayelekile ebhizinisi.
Ukuxhumana noMlawuli Wolwazi
| Imininingwane | Okuqukethwe |
|---|---|
| Ikheli lendawo | Woodmead North Office Park, 54 Maxwell Drive, Woodmead, Johannesburg, 2191 |
| Ucingo | 010 023 5200 |
| Inombolo yamahhala | 0800 017 160 |
| Imibuzo ejwayelekile | enquiries@inforegulator.org.za |
| Izikhalazo ze-POPIA | POPIAComplaints@inforegulator.org.za |
| Izikhalazo ze-PAIA | PAIAComplaints@inforegulator.org.za |
| Iwebhusayithi | inforegulator.org.za |
Amarekhodi agcinwa yi-forge
I-forge iyinkampani encane yokubonisana ngobunjiniyela bolwazi (information-engineering consultancy) eKwaZulu-Natal, esebenza neqoqo lezinkampani ezingozakwethu. Amarekhodi angezansi achazwa ngesihloko nangohlobo, njengoba isigaba 51 se-PAIA sidinga. Ezinye izinhlobo zisebenza kuphela uma isimo ezisichazayo sesikhona — amarekhodi abasebenzi, isibonelo, kuphela uma i-forge isiqashe abasebenzi.
Uhlobo olubalwe lapha alusona isitatimende sokuthi noma yiliphi irekhodi elithile likhona, futhi alusho ukuthi ukufinyelela kuzonikezwa. Sonke isicelo sibhekwa ngokwezizathu zokwenqaba eziku-PAIA.
| Isihloko | Izinhlobo zamarekhodi |
|---|---|
| Inkampani nemithetho (statutory) | Imibhalo yokubhaliswa ekhishwe yi-Companies and Intellectual Property Commission; isivumelwano sokusungulwa kwenkampani (memorandum of incorporation); irejista yamasheya (securities register) nerejista yabaqondisi; amaminithi emihlangano (minutes) nezinqumo zabaqondisi nabanikazi bamasheya; imibiko esemthethweni (statutory returns) |
| Ezezimali nentela | Izitatimende zezimali zonyaka; amarekhodi ezokubalwa kwezimali, amaleja nezitatimende zasebhange; ama-invoyisi namarisidi; imibiko yentela (tax returns), izilinganiso zentela (assessments) nemibhalo yokuxhumana ne-South African Revenue Service; amarekhodi entela yenani elengeziwe (value-added tax), uma ibhalisiwe |
| Ukuqashwa | Izinkontileka zokuqashwa; amafayela abasebenzi; amarekhodi ekhefu, amaholo nokukhokhelwa kwabasebenzi (payroll); amarekhodi agcinwa ngaphansi komthetho wezabasebenzi, womshwalense wokungasebenzi nowesinxephezelo sokulimala; amarekhodi okuqondiswa kwezigwegwe (disciplinary) nawokusebenza |
| Amaklayenti nemisebenzi (engagements) | Iziphakamiso, izilinganiso zamanani (quotations) nezivumelwano zemisebenzi (engagement agreements); izitatimende zomsebenzi (statements of work); imibhalo yamaphrojekthi, okulethwayo (deliverables) namaphepha okusebenza; imibhalo yokuxhumana; izivumelwano zokugcina imfihlo |
| Abahlinzeki nozakwethu | Izivumelwano nabahlinzeki nabahlinzeki bezinsizakalo; izivumelwano nezinkampani ezingozakwethu eqoqweni, kuhlanganise nezivumelwano zokungadaluli (non-disclosure agreements); amarekhodi okuthenga; imibhalo yokuxhumana |
| Ubuchwepheshe bolwazi nokuphepha | Amalayisensi ezinhlelo nesofthiwe; amarekhodi okufinyelela nawokuphepha; amarekhodi ezigameko; amalungiselelo ezipele nawokuqhubeka komsebenzi (continuity) |
| Ukumaketha newebhusayithi | Okuqukethwe kwewebhusayithi; okokumaketha nokokuzibeka emakethe (positioning); izinsiza zophawu lwebhizinisi (brand assets); amarekhodi emibuzo etholwe nge-imeyili noma nge-WhatsApp |
| Umshwalense | Amaphalisi omshwalense (insurance policies), amashejuli nezimangalo |
| Ezomthetho | Izinkontileka ezingabalwanga ngenhla; imibono yezomthetho (legal opinions) nemibhalo yokuxhumana nabeluleki bezomthetho; amarekhodi ezingxabano namacala asenkantolo; amarekhodi empahla yengqondo (intellectual property) |
| Ulwazi lomuntu siqu | Amarekhodi okucutshungulwa kolwazi lomuntu siqu ngaphansi kwe-POPIA, kuhlanganise nezicelo ezitholwe kubanikazi bolwazi (data subjects) |
Amarekhodi atholakala ngaphandle kwesicelo
I-forge ayishicilelanga isaziso ngaphansi kwesigaba 52 se-PAIA esichaza izinhlobo zamarekhodi atholakala ngokuzenzakalelayo.
Ulwazi olushicilelwe kule webhusayithi lutholakala kunoma ubani, ngaphandle kwesicelo ngaphansi kwe-PAIA futhi ngaphandle kwemali. Lokho kuhlanganisa izincazelo zezinsizakalo ze-forge, le manuwali, imigomo yethu, isaziso sethu sobumfihlo kanye nesaziso sethu samakhukhi.
Noma yiliphi elinye irekhodi kufanele licelwe ngaphansi kwenqubo ekule manuwali.
Amarekhodi agcinwa ngaphansi kweminye imithetho
I-forge igcina amarekhodi ngokwemithetho elandelayo, ngezinga umthetho ngamunye osebenza ngalo kuyo. Amanye alawa marekhodi angase atholakale kubantu abathile ngaphansi komthetho othintekayo kunokuba ngaphansi kwe-PAIA. Uhlu aluphelele.
| Umthetho | Amarekhodi |
|---|---|
| Companies Act 71 of 2008 | Isivumelwano sokusungulwa kwenkampani (memorandum of incorporation), amarejista, amaminithi emihlangano (minutes), izinqumo namarekhodi ezokubalwa kwezimali — agcinwa okungenani iminyaka eyisikhombisa (isigaba 24) |
| Tax Administration Act 28 of 2011 | Amarekhodi asekela imibiko yentela — agcinwa iminyaka emihlanu kusukela ngosuku umbiko uhanjiswa ngalo (isigaba 29) |
| Income Tax Act 58 of 1962 | Amarekhodi aphathelene nentela yemali engenayo nentela yabasebenzi |
| Value-Added Tax Act 89 of 1991 | Amarekhodi entela yenani elengeziwe, uma i-forge ibhaliswe njengomthengisi (vendor) |
| Basic Conditions of Employment Act 75 of 1997 | Amarekhodi esikhathi abasebenzi abasisebenzile namaholo abo — agcinwa iminyaka emithathu (isigaba 31) |
| Labour Relations Act 66 of 1995 | Amarekhodi ezinyathelo zokuqondisa izigwegwe namanye amarekhodi okuqashwa abekiwe |
| Employment Equity Act 55 of 1998 | Amarekhodi okulingana emsebenzini (employment equity), lapho uMthetho usebenza ku-forge |
| Unemployment Insurance Act 63 of 2001 | Ulwazi lwabasebenzi oludingekayo emshwalenseni wokungasebenzi |
| Unemployment Insurance Contributions Act 4 of 2002 | Amarekhodi eminikelo |
| Compensation for Occupational Injuries and Diseases Act 130 of 1993 | Amarekhodi amaholo nokulimala emsebenzini |
| Occupational Health and Safety Act 85 of 1993 | Amarekhodi ezempilo nokuphepha, lapho kusebenza khona |
| Skills Development Levies Act 9 of 1999 | Amarekhodi ezintela zokuthuthukisa amakhono (levies), lapho kusebenza khona |
| Broad-Based Black Economic Empowerment Act 53 of 2003 | Amarekhodi okuqinisekiswa kokuhlonyiswa kwezomnotho (empowerment verification), lapho kusebenza khona |
| Electronic Communications and Transactions Act 25 of 2002 | Amarekhodi okuthengiselana nokuxhumana nge-elekthronikhi |
| Consumer Protection Act 68 of 2008 | Amarekhodi aphathelene nokuthengiselana kwabathengi, lapho kusebenza khona |
| Protection of Personal Information Act 4 of 2013 | Amarekhodi okucutshungulwa kolwazi lomuntu siqu nezicelo zabanikazi bolwazi (data subjects) |
| Promotion of Access to Information Act 2 of 2000 | Le manuwali, namarekhodi ezicelo ezitholwe ngaphansi kwawo |
Indlela yokucela irekhodi
Ifomu elibekiwe
Isicelo kufanele senziwe efomini elibekiwe (prescribed form), Ifomu 2 — Isicelo sokufinyelela kurekhodi (Request for access to record) (Umthethonqubo 7 weMithethonqubo ye-PAIA), elitholakala ekhasini lamafomu e-PAIA loMlawuli Wolwazi. Qondisa ifomu eligcwalisiwe kuSikhulu Sezolwazi ekhelini leposi, ekhelini lomgwaqo noma ekhelini le-imeyili elinikezwe esigabeni seSikhulu Sezolwazi ngenhla.
Isicelo esifika ku-forge kunoma yiliphi elinye ikheli sizodluliselwa kuSikhulu Sezolwazi. Imikhawulo yesikhathi engezansi iqala ukubalwa kusukela lapho i-forge isithola isicelo, njengoba i-PAIA ibeka.
Lokho isicelo okumele sikuqukathe
Ngaphansi kwesigaba 53 se-PAIA, isicelo kufanele:
- sinikeze imininingwane eyanele ukuze iSikhulu Sezolwazi sikwazi ukuhlonza irekhodi eliceliwe kanye nomceli;
- sisho indlela yokufinyelela efunwayo;
- sinikeze ikheli leposi, ikheli le-imeyili noma inombolo yefeksi eNingizimu Afrika lapho impendulo ingathunyelwa khona;
- sihlonze ilungelo umceli afuna ukulisebenzisa noma ukulivikela, futhi sichaze ukuthi kungani irekhodi lidingeka ukuze kusetshenziswe noma kuvikelwe lelo lungelo (isigaba 53(2)(d)) — isicelo esingakwenzi lokhu singase senqatshwe;
- uma umceli efuna ukwaziswa ngesinqumo nangenye indlela futhi, sisho kanjalo futhi sinikeze imininingwane edingekayo;
- uma isicelo senziwa egameni lomunye umuntu, sinikeze ubufakazi besikhundla (capacity) esenziwa ngaso.
Ubufakazi bokuthi umceli ungubani kufanele buhambisane nefomu. Umceli ongenalo ikhono lokufunda noma lokubhala, noma onokukhubazeka, angenza isicelo ngomlomo, futhi iSikhulu Sezolwazi sizogcwalisa ifomu egameni lakhe.
Imikhawulo yesikhathi
- ISikhulu Sezolwazi sizonquma ngesicelo zingakapheli izinsuku ezingama-30 sisitholile efomini elibekiwe (isigaba 56).
- Leso sikhathi singelulwa kanye, ngezinsuku ezingafika kwezingama-30, lapho isicelo simayelana nenani elikhulu lamarekhodi, sidinga ukusesha emarekhodini agcinwe kwenye indawo, noma sidinga ukubonisana okungenakuqedwa ngokunengqondo ngesikhathi, noma lapho umceli evuma (isigaba 57). Umceli uzokwaziswa ngokwelulwa, ngezizathu zokwelulwa, nangelungelo lokufaka isikhalazo ngakho.
- Uma singekho isinqumo esinikezwe phakathi nesikhathi esivunyelwe, isicelo sithathwa njengesenqatshiwe (isigaba 58).
- Imikhawulo yesikhathi ayibalwa ngenkathi imali yesicelo noma idiphozithi okufanele ikhokhwe isengakakhokhwa.
Amarekhodi angatholakali
Uma irekhodi lingatholakali, noma lingekho, iSikhulu Sezolwazi sizokwazisa umceli ngesifungo (affidavit) noma ngesiqinisekiso (affirmation), sichaze izinyathelo ezathathwa ukulithola (isigaba 55).
Isaziso kubantu besithathu
Uma isicelo simayelana nerekhodi okungenzeka liqukethe ulwazi lomuntu siqu, lwezohwebo noma oluyimfihlo lomuntu wesithathu, i-forge kufanele ithathe zonke izinyathelo ezinengqondo zokwazisa lowo muntu wesithathu zingakapheli izinsuku ezingama-21 (isigaba 71). Umuntu wesithathu ube esenezinsuku ezingama-21 zokwenza izethulo (representations) noma zokunikeza imvume (isigaba 72), futhi i-forge inquma ngesicelo zingakapheli izinsuku ezingama-30 kusukela yazisa umuntu wesithathu (isigaba 73). Umuntu wesithathu uyaziswa ngesinqumo kanye nangelungelo lakhe lokufaka isikhalazo kuMlawuli Wolwazi noma ukufaka isicelo enkantolo.
Ukufinyelela nokuhlukanisa (severance)
Uma ukufinyelela kunikezwa, umceli uyaziswa ngemali yokufinyelela, ngendlela yokufinyelela kanye nangelungelo lokukhalaza ngakho kokubili. Lapho ingxenye yerekhodi kufanele yenqatshwe noma ingase yenqatshwe, i-forge izonikeza ukufinyelela engxenyeni esele yalo, uma ingxenye enqatshiwe ingahlukaniswa ngokunengqondo (isigaba 59).
Izimali ezikhokhwayo
Izimali ezingezansi yilezo ezibekelwe izinhlangano zangasese (private bodies) ku-Annexure B (Isijobelelo B) seMithethonqubo ye-PAIA, ezenziwe nguNgqongqoshe Wezobulungiswa Nezokuhlunyeleliswa Kwezimilo (Minister of Justice and Correctional Services) (GNR 757 of 27 August 2021). UMlawuli Wolwazi ushicilela uhlelo lwezimali kuwebhusayithi yakhe. Uma izimali ezibekiwe zishintsha, kusebenza imali ebisebenza ngesikhathi kwenziwa isicelo.
| Into | Imali |
|---|---|
| Imali yesicelo, ekhokhwa yiwo wonke umceli ngaphandle komceli womuntu siqu (personal requester) | R140.00 |
| Ifotokhophi noma ikhophi ephrintiwe emnyama namhlophe, ngekhasi le-A4 ngalinye noma ingxenye yekhasi | R2.00 |
| Ikhophi efundeka ngekhompyutha ku-flash drive enikezwe ngumceli | R40.00 |
| Ikhophi ku-compact disc enikezwe ngumceli | R40.00 |
| Ikhophi ku-compact disc enikezwa umceli | R60.00 |
| Ukubhalwa phansi kwerekhodi lomsindo (transcription), ngekhasi le-A4 ngalinye | R24.00 |
| Ikhophi yerekhodi lomsindo ku-flash drive | R40.00 |
| Ikhophi yerekhodi lomsindo ku-compact disc | R60.00 |
| Ukubhalwa phansi noma ikhophi yesithombe esibonakalayo (visual image) | Izindleko ezilinganiswe ngumhlinzeki wesevisi |
| Ukusesha nokulungiselela irekhodi, ngehora ngalinye noma ingxenye yehora ngemuva kwehora lokuqala | R145.00, kuze kufike kumkhawulo ongu-R435.00 |
| Ukuposa, i-imeyili noma okunye ukudluliselwa nge-elekthronikhi | Izindleko zangempela |
Indlela izimali ezisebenza ngayo
- Imali yesicelo. Imali yesicelo kufanele ikhokhwe ngaphambi kokuthi isicelo sicutshungulwe. Umceli womuntu siqu (personal requester) — umuntu ocela irekhodi eliqukethe ulwazi lwakhe lomuntu siqu — akayikhokhi.
- Idiphozithi. Uma ukusesha nokulungiselela irekhodi kuzothatha amahora angaphezu kwayisithupha, iSikhulu Sezolwazi sizocela umceli ukuba akhokhe idiphozithi eyingxenye eyodwa kwezintathu yezimali zokusesha nokulungiselela (izinto 2 kuya ku-8 zohlelo lwezimali) ngaphambi kokuthi ukusesha kuqale.
- Imali yokufinyelela. Ukufinyelela kunikezwa kuphela uma imali yokufinyelela isikhokhiwe. Uma isicelo senqatshwa, noma iyiphi idiphozithi ekhokhiwe iyabuyiselwa.
- Ukukhululwa (exemptions). UNgqongqoshe angakhulula izinhlobo ezithile zabaceli ekukhokheni izimali. Umceli okholwa ukuthi ukhululiwe kufanele asho kanjalo efomini.
- Izikhalazo. Umceli angafaka isikhalazo kuMlawuli Wolwazi, noma afake isicelo enkantolo, mayelana nemali yesicelo, idiphozithi noma imali yokufinyelela.
Izizathu zokwenqaba
I-forge izokwenqaba ukufinyelela kurekhodi lapho i-PAIA iyidinga ukuthi yenze kanjalo, futhi ingenqaba lapho i-PAIA iyivumela. Izizathu zibekwe eSahlukweni 4 seNgxenye 3 ye-PAIA. Ngamafuphi, irekhodi lingenqatshwa lapho ukufinyelela bekuyoba nomphumela wokuthi:
| Isigaba | Isizathu |
|---|---|
| 63 | Kubandakanye ukudalulwa okungenangqondo kolwazi lomuntu siqu ngomuntu wesithathu ongumuntu wemvelo (natural person), kuhlanganise nomuntu oshonile |
| 64 | Kudalule izimfihlo zokuhweba (trade secrets) zomuntu wesithathu; ulwazi lwezezimali, lwezohwebo, lwezesayensi noma lobuchwepheshe okunamathuba okuthi ukudalulwa kwalo kubangele lowo muntu wesithathu umonakalo; noma ulwazi olunikezwe ngokwethembana (in confidence) okungase ukudalulwa kwalo kubeke lowo muntu wesithathu esimweni esibi ekuxoxisaneni noma emncintiswaneni |
| 65 | Kube ukwephulwa kwesibopho sokugcina imfihlo (duty of confidence) i-forge enaso kumuntu wesithathu ngaphansi kwesivumelwano |
| 66 | Kubeke engozini impilo noma ukuphepha komzimba komuntu, noma kulimaze ukuphepha kwempahla, kwendlela yokuthutha, noma kohlelo noma kwendlela yokuvikela abantu noma impahla |
| 67 | Kudalule irekhodi elivikelekile ekukhiqizweni ezinqubweni zomthetho (privileged from production), ngaphandle uma umuntu onelungelo lalokho kuvikeleka elidelile |
| 68 | Kudalule izimfihlo zokuhweba ze-forge uqobo; ulwazi lwezezimali, lwezohwebo, lwezesayensi noma lobuchwepheshe okunamathuba okuthi ukudalulwa kwalo kubangele i-forge umonakalo; ulwazi okungase ukudalulwa kwalo kubeke i-forge esimweni esibi ekuxoxisaneni noma emncintiswaneni; noma iphrogremu yekhompyutha (computer program) engeye-forge |
| 69 | Kudalule ucwaningo olwenziwayo noma oluzokwenziwa, ngumuntu wesithathu noma yi-forge, noma egameni labo, lapho ukudalulwa kungabeka ucwaningo, umcwaningi noma isihloko socwaningo esimweni esibi kakhulu (serious disadvantage) |
Ukweqiwa ngenxa yentshisekelo yomphakathi (public-interest override)
Naphezu kwezizathu ezingenhla, i-forge kufanele inikeze ukufinyelela kurekhodi uma ukudalulwa kungaveza ubufakazi bokwephulwa okukhulu komthetho, noma bokwehluleka ukuwuthobela, noma ingozi eseduze nebucayi ekuphepheni komphakathi noma emvelweni, futhi intshisekelo yomphakathi (public interest) ekudalulweni isobala ukuthi idlula umonakalo isizathu sokwenqaba esihloselwe ukuwuvimbela (isigaba 70).
Izizathu
Uma isicelo senqatshwa, iSikhulu Sezolwazi sizonikeza izizathu ezanele, sihlonze imibandela ye-PAIA ethenjelwe kuyo, futhi sazise umceli ngelungelo lokufaka isikhalazo kuMlawuli Wolwazi noma ukufaka isicelo enkantolo.
Amakhambi
I-forge iyinhlangano yangasese (private body), futhi i-PAIA ayihlinzeki ngokudluliswa kwesinqumo okwangaphakathi (internal appeal) ngokumelene nesinqumo senhlangano yangasese. Umceli noma umuntu wesithathu ongagculisekile (aggrieved) yisinqumo se-forge — sokwenqaba isicelo, mayelana nemali noma idiphozithi, mayelana nokwelulwa kwesikhathi, noma mayelana nendlela yokufinyelela — kufanele alandele lezi zinyathelo, ngokulandelana kwazo:
- Faka isikhalazo kuMlawuli Wolwazi efomini lesikhalazo elibekiwe, zingakapheli izinsuku ezingu-180 kusukela kwenziwe isinqumo (izigaba 77A no-77B).
- Faka isicelo enkantolo ukuze uthole usizo olufanele (relief) (isigaba 78), uma inqubo yesikhalazo phambi koMlawuli Wolwazi isiphelile — kuncike ezimweni ezihlukile (exceptions) ezishiwo kuMthetho.
Imininingwane yokuxhumana yoMlawuli Wolwazi isesigabeni esimayelana nomhlahlandlela wakhe ngenhla, futhi ifomu lesikhalazo litholakala ekhasini lakhe lamafomu e-PAIA.
Ukucutshungulwa kolwazi lomuntu siqu
Isigaba 51(1)(c) se-PAIA, njengoba sichitshiyelwe yi-POPIA, sidinga ukuthi le manuwali ichaze indlela i-forge ecubungula ngayo ulwazi lomuntu siqu. Isifinyezo esingezansi siyakufeza lokho okudingekayo. Incazelo ephelele — lokho i-forge ekuqoqayo, isizathu, ngasiphi isisekelo esisemthethweni, lugcinwa isikhathi esingakanani kanye namalungelo akho njengomnikazi wolwazi (data subject) — itholakala esazisweni sethu sobumfihlo, esilawulayo noma kuphi lapho kudingeka imininingwane eyengeziwe.
Inhloso yokucubungula
I-forge icubungula ulwazi lomuntu siqu ukuze iphendule imibuzo; ukuze iphakamise, ivumelane ngazo, ihlinzeke futhi ikhiphele ama-invoyisi izinsizakalo zayo; ukuze isebenze nezinkampani ezingozakwethu eqoqweni layo nabahlinzeki; ukuze iqashe abasebenzi, lapho ikwenza; ukuze ifeze izibopho zayo zomthetho, zentela nezokulawulwa; nokuze ivikele izintshisekelo zayo ezisemthethweni, kuhlanganise nasezinqubweni zomthetho.
Izinhlobo zabanikazi bolwazi nolwazi lwabo
| Abanikazi bolwazi | Ulwazi olucutshungulwayo |
|---|---|
| Amaklayenti angaba khona namaklayenti akhona, kanye nabamele wona | Amagama, iziqu zemisebenzi, inhlangano, imininingwane yokuxhumana, imibhalo yokuxhumana, amarekhodi emisebenzi (engagement records) nawokukhokhisa |
| Izinkampani ezingozakwethu eqoqweni, nabasebenzi bazo | Amagama, imininingwane yokuxhumana, izivumelwano, imibhalo yokuxhumana nemininingwane yokukhokha |
| Abahlinzeki nabahlinzeki bezinsizakalo | Amagama, imininingwane yokuxhumana, izivumelwano, imininingwane yasebhange neyokukhokha |
| Abasebenzi nabafaka izicelo zomsebenzi, lapho kusebenza khona | Imininingwane yokuhlonza neyokuxhumana, umlando wokuqashwa, iziqu zemfundo, amaholo, ulwazi lwasebhange, lwentela nolusemthethweni (statutory) |
| Abantu abaxhumana ne-forge nge-imeyili noma nge-WhatsApp | Igama, imininingwane yokuxhumana nokuqukethwe yimilayezo yabo |
Abamukeli
Lapho kudingeka ngezinhloso ezingenhla, ulwazi lomuntu siqu lungabelwana ngalo nezinkampani ezingozakwethu eqoqweni ezisebenza emsebenzini othile (engagement); nabeluleki bobuchwepheshe be-forge, abacwaningi-mabhuku (auditors) nezinkampani zomshwalense (insurers); nabahlinzeki bezinsizakalo abasingatha, abagcina noma abathwala ulwazi lwe-forge; kanye nabalawuli, i-South African Revenue Service, izinkantolo nezinye iziphathimandla lapho kudingwa ngumthetho.
Ukugeleza kolwazi okuhleliwe ngaphesheya kwemingcele
Abanye abahlinzeki bezinsizakalo be-forge bagcina noma bacubungula ulwazi ngaphandle kweNingizimu Afrika. Imilayezo ethunyelwa ku-forge nge-WhatsApp ithwalwa yi-Meta, enengqalasizinda engaphandle kweNingizimu Afrika. Abahlinzeki be-forge bokusingatha nabe-imeyili, kanye nalapho belugcina khona ulwazi, bashiwo esazisweni sethu sobumfihlo. Noma yikuphi ukudluliselwa ngaphandle kweNingizimu Afrika kwenziwa kuphela ngesisekelo esivunyelwe yisigaba 72 se-POPIA, njengoba kuchaziwe esazisweni sethu sobumfihlo.
Izinyathelo zokuphepha
I-forge ithatha izinyathelo ezifanele nezinengqondo zobuchwepheshe nezenhlangano ukuvimbela ukulahleka, ukulimala, noma ukubhujiswa okungagunyaziwe kolwazi lomuntu siqu, kanye nokufinyelela kulo noma ukulucubungula ngokungemthetho, njengoba isigaba 19 se-POPIA sidinga — ngamafuphi, ukuqoqa okuncane ngangokunokwenzeka, ukukhawulela ukufinyelela, ukubopha abahlinzeki bayo ngesivumelwano nokusebenzisa ukuqinisekisa okuqinile komsebenzisi (strong authentication). Izinyathelo zibekwe esazisweni sethu sobumfihlo.
Ukucela ulwazi lwakho lomuntu siqu
Umnikazi wolwazi angabuza i-forge ukuthi ingabe inalo yini ulwazi lwakhe lomuntu siqu, futhi acele irekhodi lalo, ngaphansi kwesigaba 23 se-POPIA. Leso sicelo senziwa ngaphansi kwenqubo ekule manuwali, futhi umceli womuntu siqu (personal requester) akayikhokhi imali yesicelo. Izicelo zokulungisa noma zokususa ulwazi lomuntu siqu ziphathwa esazisweni sethu sobumfihlo.
Ukutholakala nokubuyekezwa
Le manuwali iyatholakala:
- kule webhusayithi, ku-weforge.africa/legal/paia;
- ngokuphrintiwe, ukuze ihlolwe mahhala, phakathi namahora ajwayelekile ebhizinisi ekhelini lomgwaqo elisetafuleni lemininingwane esigabeni seSikhulu Sezolwazi ngenhla;
- kuMlawuli Wolwazi, uma icelwa.
Ikhophi ephrintiwe ingacelwa kuSikhulu Sezolwazi, kuncike emalini yokukopisha ebekwe ngenhla.
I-forge izobuyekeza le manuwali noma nini lapho ulwazi olukuyo lushintsha. Usuku lokubuyekezwa kwakamuva lubonakala phezulu kule manuwali.